BELGIE: Buitenlandse bezettingen

Romeinse, Frankische, Franse, en Spaanse bezetting

~ ~ ~ ~

Romeinse bezetting

Het oudste spoor van menselijke aanwezigheid in België werd gevonden in Hallembaye (provincie Luik), waar een zeer primitief werktuig in vuursteen werd aangetroffen dat ongeveer 500.000 jaar oud is ! Rond 500 voor Christus BC werd België bewoond door Kelten, die handelsbetrekkingen onderhielden met het Middellandse zeegebied en de Etrusken.

In 57 BC noemde de Romeinse veldheer Julius Caesar het gebied van de Belgae, die hij net had verslagen, Gallia Belgica. Zijn verovering leidde tot een volkerenmoord op de Eburonen en de Aduatucen, en later vestigden zich Germaanse stammen in hun gebieden.

In feite zijn de huidige Belgen derhalve afstammelingen van de Franken, en niet van de Keltische Belgae, zoals onze geschiedenisboekjes zo graag poneren...

Het Romeinse gebied Gallia Belgica omvatte hedendaags België, noord-Frankrijk, Nederland, en delen van Duitsland en Zwitserland.

Frankische bezetting (400 - 1302)

De opvolger van Rome in West Europa was het koninkrijk der Franken, dat ontstond in Gallia Belgica en uitbreidde naar Duitsland. Uiteindelijk zou het zich uitstrekken over de Pyreneeën naar de Alpen en ten zuiden zelfs tot Rome. Gedurende zijn bewind van 768 tot 814, veroverde de Frankische koning Karel de Grote heel west Europa (het Eerste Heilige Roomse Rijk). In 843 werd het Frankische rijk verdeeld onder de drie kleinzoons van Karel de Grote, waarbij Karel de kale West Francia kreeg, ten westen van de schelde, Lotharius kreeg de keizerskroon en Lotharingen, het gebied tussen de Schelde en de Rijn, en Lodewijk de Duitser kreeg Oost Francia. Lotharius overleed echter al snel, en na veel gekrakeel ging heel zijn gebied in 925 naar oost Francia.

De twee voornaamste gebieden van Oost en West Francia groeiden later uit tot hedendaags Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk, dat nadien Duitsland werd. West België kwam terecht in het hertogdom Lotharingen, dat deel uitmaakte van West Francia, en oost België werd ingelijfd bij Oost Francia, dat later Duitsland werd. In het uiterste westen van dit gebied ontstond het graafschap Vlaanderen, dat de woonplaats werd van de Franse koningen.

De Middeleeuwen, en speciaal de 12de en 13de eeuw, waren een periode van intensieve ontwikkeling van de handel, doorheen heel de zuidelijke Lage Landen. De ambachtslieden kregen een grote welstand, en de steden ontwikkelden zich. In Vlaanderen vormde de handel in stoffen de basis van welstand en groeiende onafhankelijkheid van steden zoals Brugge, Gent, en Ieper. Luik werd rijk op de winsten van de ijzersmelterijen en de wapenindustrie. Rijke handelaars en machtige gilden wedijverden met elkaar om grote werken te laten uitvoeren, zoals belforten, gildezalen en kerken, die nu nog steeds de trots van vele Belgische steden uitmaken.

map Rijk van Karel de Grote Opdeling van het Rijk van Karel de Grote

Franse bezetting (1302 - 1447)

De belangrijkste regio in hedendaags België was Vlaanderen. In de vroege middeleeuwen slaagde de graven van Vlaanderen er in om zich op te werpen als onafhankelijke heersers, alhoewel de Franse koning theoretisch het hele gebied bezat. Op het einde van de 13de eeuw werd Vlaanderen geannexeerd door de Franse koning Filips IV. Enkele Vlaamse edelen verwelkomden het Franse gezag, maar de stedelijke handelaars en ambachtslieden verzetten zich sterk.

In 1302 verwoestten de ambachtslui van Brugge het Franse garnizoen, en in hetzelfde jaar versloeg een Vlaams leger de Fransen tijdens de slag van Kortrijk, beter bekend als de Guldensporenslag. Nochtans heroverden de Fransen later opnieuw Vlaanderen. Tijdens de 100-jarige oorlog tussen Frankrijk en Engeland, kwamen de Vlamingen in opstand onder leiding van de stad Gent, en ze sloten een bondgenootschap met Engeland. Maar in 1382 werden ze uiteindelijk verslagen.

In 1384 werd Vlaanderen ondergebracht in Bourgondië, en rond 1450 heersten de hertogen van Bourgondië over het grootste deel van de Lage Landen. Vlaanderen genoot een grote welstand, en de gouden jaren van de Vlaamse kunst nam een aanvang. Alhoewel Bourgondië afhing van de Franse kroon, was het de bedoeling om een machtige staat te vormen tussen Frankrijk en Duitsland. Deze opzet mislukte echter bij de dood van Karel de Stoute in 1477.

Spaanse bezetting (1447 - 1713)

In 1477 huwde zijn dochter Maria van Bourgondië de Duitse prins Maximiliaan (later keizer Maximiliaan I), en heel het rijke Bourgondisch gebied ging over naar de Habsburgse familie. In 1506 erfde Karel, de kleinzoon van Maximiliaan, van zijn overgrootvader Karel de Stoute heel Bourgondië, en in 1516 erfde hij van zijn grootvader Ferdinand van Castilië het Spaanse koninkrijk. In 1519 erfde hij van Maximiliaan I Duitsland en het hele Habsburgse gebied in centraal Europa, en werd Keizer Karel V de heerser over het tweede Heilige Roomse Rijk. In 1549 bracht hij de 17 provincies der Nederlanden onder Spaans bewind.

Na 1525 kreeg de reformatie met het Protestantisme naar de leer van Calvijn echter een grote aanhang, vooral in de Zuidelijke Nederlanden. Het Lutheranisme, dat aanvankelijk sterker stond in het noorden en vooral het oosten van de Nederlanden, werd er in de tweede helft van de 16e eeuw door verdrongen. In de grote steden Gent, Antwerpen, Brussel, Mechelen, Leuven, en bijna de hele kust, maar ook Doornik, Luik, Valencijn (nu Valenciennes, Frankrijk), Bergen, en Namen, was een aanzienlijk gedeelte van de bevolking Protestants geworden !

In 1550 vaardigde keizer Karel in de Nederlanden het Bloedplakkaat uit. Hiermee werd het drukken, schrijven, verspreiden en bezitten van ketterse boeken en afbeeldingen, het bijwonen van ketterse bijeenkomsten, het prediken van een andere godsdienst, en het huisvesten van ketters, bestraft met de doodstraf op de brandstapel en inbeslagname van alle goederen. Na 1560 werd trouwens de Spaanse Inquisitie van kracht in de Nederlanden !

De lokale machthebbers, zoals de adel en de stadsbesturen, bleven weliswaar overwegend katholiek, maar om ongeregeldheden met de grote protestantse minderheid te voorkomen, voerden ze een gematigd beleid. Vooral in de gewesten die ver van Brussel lagen, werd het Bloedplakkaat vrijwel niet uitgevoerd. In de Noordelijke Nederlanden werd de wetgeving na 1559 niet meer toegepast en soms zelfs niet eens afgekondigd ! In Vlaanderen echter pakte de inquisitie vele ketters op, en veroordeelde ze tot de doodstraf.

Karel's opvolger Filips II trachtte de uitbreiding van het Protestantisme te onderdrukken, verbood zijn onderdanen nog verder handel te drijven met "vreemde" landen, en er ontstond een ware Spaanse en Rooms-katholieke heksenjacht op zogenaamde "ketters". De terreurmethoden van Filip veroorzaakten in 1566 een opstand in de Nederlanden. Dit was gedeeltelijk te wijten aan godsdienstige en economische geschillen, maar tevens een poging om de lokale vrijheden en het zelfbestuur te bewaren. Vooral Antwerpen werd een bolwerk van het Protestantisme, en tussen 1577 en 1584 was er zelfs een Gentse Calvinistische Republiek!

Verschillende Spaanse legers werden verslagen, maar de strijd tussen het katholieke zuiden en het protestantse noorden bleef onverminderd voortduren. In 1581 verklaarden zeven noordelijke provincies (Gelderland, Friesland, Holland, Groningen, Overijsel, Utrecht, en Zeeland) zich onafhankelijk, als de Verenigde Provinciën der Nederlanden. Dit was de eerste vrije republiek, die 200 jaar later model zou staan voor de Verenigde Staten van Amerika ! De zuidelijke provincies (later België) werden verzocht zich aan te sluiten, maar omwille van godsdienstige redenen en (vooral) een mogelijk verlies van hun invloed, verkozen de adel en de stadsbesturen onder Spaans bestuur te blijven, dikwijls in weerwil van de overtuiging van hun bevolking... Dat was een beslissing, die verregaande historische gevolgen zou hebben !

Filips II zette zijn pogingen tot herovering verder, maar zonder succes. De inname van Antwerpen door Spaanse troepen in 1585 bezegelde de definitieve scheiding van de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. Grote delen van de bevolking, vooral (protestantse) kooplui en intellectuelen vertrokken naar het Noorden, waar zij en hun nakomelingen in grote mate bijdroegen aan de zogenaamde "Gouden Eeuw van de Noordelijke Nederlanden".

In 1609 sloot Filips III een 12-jarige wapenstilstand met de opstandelingen. Tegen het einde van deze overeenkomst begon de Dertigjarige Oorlog op Spaans-Nederlands grondgebied (België). In 1635, sloten de Nederlanders en de Fransen een verbond om de Spaanse Nederlanden te verdelen, maar ze konden de Spanjaarden niet verslaan. Een serie Frans-Nederlandse overwinningen verplichtte de Spaanse koning Filips IV in 1648 om een vredesverdrag af te sluiten met de Nederlanders, maar België en Luxemburg bleven Spaans gebied. Eén van de clausules van het vredesverdrag was het afsluiten van de Schelde op de Belgisch-Nederlandse grens, waardoor Antwerpen geen uitweg meer had naar de zee, ten gunste van Amsterdam. De grote haven en handelsstad Antwerpen ging hierdoor onvermijdelijk teloor!

Franse bezetting de Oostenrijkse Nederlanden

 

Lees verder met geschiedenis deel 2 of keer terug naar Belgie : Overzicht

~ ~ ~ ~