LOUIS RIEL, de Vader van Manitoba

~ ~ ~ ~

De jonge Louis Riel

Louis Riel (1844-1885) was de leider van de Métis, de nakomelingen van de indigene (Indiaanse) bevolking en voornamelijk Franse inwijkelingen. Hij wordt nu algemeen erkend als de stichter van de Canadese provincie Manitoba.

Hij werd geboren in de Red River kolonie als oudste van 11 kinderen. Deze nederzetting lag in Rupert’s Land, dat gecontroleerd werd door de Hudson’s Bay Company.

In het St Bonifacius College van Red River trok hij de aandacht van bisschop Alexandre Taché door zijn onmiskenbare intellectuele gaven en zijn diepe religieuze overtuiging. De bisschop koos hem uit voor hogere studies en mogelijks een priesterwijding. Op 13-jarige leeftijd werd hij naar het seminarie in Montréal gestuurd, maar in 1864 brak hij zijn studies af toen zijn vader overleed, met wie hij een zeer hechte band had.

Hij zette zijn studies verder als advocaat, maar liep in 1866 een volgende persoonlijke tragedie op, toen zijn verloofde overleed. Daarop brak hij ook deze studies af en ging werken in de Verenigde Staten. In 1868 keerde hij op 24-jarige leeftijd terug naar Red River.

De Red River opstand

Kort na zijn terugkeer vernam de nederzetting dat de Canadese regering zinnens was Rupert’s Land over te kopen van de Hudson’s Bay Company. De Franse Métis voorzagen dat een vloed van Engelse protestanten zou overwaaien uit Ontario, en hen tot een minderheid zouden maken in wat zij zagen als hun thuisland. Tot dan maakten zij immers 89 % van de bevolking uit in dit vruchtbare landbouwgebied.

De Engelse mentaliteit kennende, vreesden ze net zoals de Indianen al hun godsdienstige, taal- en eigendomsrechten te verliezen. Ze kozen Riel als woordvoerder, gezien zijn onmiskenbaar intellect en voor die tijd ver doorgedreven opvoeding.

Louis Riel 1Hij bleek een geboren aanvoerder te zijn, en in december 1869 veroverde hij met 400 Franse Métis Fort Garry, het hoofdkwartier van de Hudson’s Bay Company.

Na deze "Red River Rebellion" nam hij het militaire bestuur van de nederzetting op. Riel riep een voorlopige regering uit en werd al snel haar president.

Hij bekwam de medewerking van bijna alle kolonisten in Red River, inbegrepen de blanken en de Engelstalige Métis (een kruising van Schotten en Ieren met de indigene bevolking) door hen uit te nodigen op diverse conventies in Fort Garry, waarop zij hun problemen en wensen konden uiteen zetten.

De Red River gemeenschap wenste Canada te vervoegen als een zelfstandige provincie, en vroeg aan de federale overheid hun eigendomsrechten op het sinds jaren bebouwde land te erkennen.

De Manitoba Act

Dit viel de Engelse machtshebbers in Ottawa natuurlijk ferm tegen, aangezien zij gerekend hadden op grote en snelle winsten door verkoop van "nieuw grondgebied", zoals dat voorheen met de Indianen was gebeurd. Een bijkomende belangrijke overweging was dat de Britten de Métis eigenlijk beschouwden als een minderwaardig ras, dat bovendien overwegend Frans en katholiek was...

Op dat ogenblik beschikte de federale regering echter nog niet over de mogelijkheid om in de winter troepen naar het gebied te sturen. Ze aanvaardde derhalve, zij het met tegenzin, de Métis-afgevaardigden te ontvangen in Ottawa.

Louis Riel 2In mei 1870 aanvaardde het Canadese Parlement de meeste van de Métis-voorstellen, en stemde de Manitoba Act, die de Red River nederzetting en een grondgebied van 600.000 hectare er omheen erkende als de nieuwe provincie Manitoba.

De regering beloofde zeer tegen haar zin alle eigendomsrechten van de Métis te erkennen, en tweetalige instellingen en katholieke scholen toe te laten. De rest van Rupert’s Land werd een deel van de Northwest Territories.

Nochtans bleek de Manitoba Act een loze overwinning te zijn voor de Métis. In het geheim aasde de Canadese regering reeds op een mogelijkheid om al zijn beloften weer snel ongedaan te maken! Zelfs terwijl de Métis afgevaardigden nog in Ottawa onderhandelden, werden reeds nieuwe en gewapende (Engelse) kolonisten naar het Red River gebied gestuurd.

Deze kwamen onmiddellijk in opstand, en vroegen de volledige annexatie aan van het gebied door Canada, naar de welbekende voorbeelden van Florida en Texas. Het voorlopige Métis-bewind nam de opstandelingen echter gevangen, en na een rechtszaak werd hun aanvoerder terecht gesteld. Dit incident vormde de gedroomde gelegenheid voor de Britse politiekers in Ottawa om moord en brand te schreeuwen over de moordzuchtige Métis, die "een volkomen onschuldige en onbaatzuchtige patriot" hadden "vermoord"...

In Augustus 1870, of nog geen drie maanden na het verdrag, stuurde de federale regering 12.000 soldaten en Britse kolonisten uit Ontario naar het gebied, en het verjaagde gaandeweg de meeste Métis van hun gronden. Net zoals met de Indianen was gebeurd, en zonder enig respect voor hun eigen Manitoba Act... Riel zelf werd beschouwd als een verrader, en hij vluchtte naar de Verenigde Staten.

Riel in het Parlement

In december 1870 keerde Riel terug naar Red River. In 1873 werd hij opnieuw door de lokale bevolking verkozen om hen te vertegenwoordigen in het Canadese Parlement. Noodgedwongen moest de politieke kaste in Ottawa hem wel toelaten als democratisch gekozen parlementslid, maar hij mocht zijn kiezers in Manitoba niet vertegenwoordigen! Wie hij dan wel vertegenwoordigde, liet men politiek even buiten beschouwing. Absoluut politieke fuzzy logic!

Onder grote druk van de bevolking, verleende het parlement hem in 1875 een volledige amnestie, maar dan enkel op voorwaarde dat hij Canada zou verlaten gedurende vijf jaar. Wat een nieuwe manipulatie was om hem van het politieke toneel te verwijderen, en hem te laten vergeten door zijn kiezers. Intussen kon de lokale Métis bevolking verder verwaterd worden met massa's Engelse immigranten.

Louis Riel 3Deze samenzwering werkte perfect. Tegen 1882 was de bevolking van Red River vervijfvoudigd, en vormden de originele Franssprekende Métis nog slechts een minderheid... Auf Wiedersehen, Riel !...

Al deze spanningen waren echter te groot voor Riel, die ondanks zijn hoog intellect geestelijk nogal labiel bleek. In 1875 kreeg hij een zware zenuwinzinking, en zijn familie bracht hem onder een alias gedurende drie jaar onder in een gesticht in Montreal.

Riel zelf verklaarde dat hij helemaal niet "krankjorum" was, maar wel een geïnspireerde profeet, die een goddelijke missie had op aarde... Door zijn opmerkelijke religieuze uitspraken kwam hij trouwens in aanvaring met de katholieke kerk. Hij verbleef in verschillende instellingen tot in 1878.

Dan trok hij naar Montana, waar hij aansloot bij een groep Métis buffeljagers. Zijn ambities waren nochtans niet geluwd door al zijn ervaringen. Hij maakte bijna meteen nieuwe plannen om Canada binnen te vallen, en een nieuwe confederatie van Métis en Indianen op te richten in het noordwesten.

Zijn grootscheepse plannen kregen echter niet veel bijval, en dus vestigde Riel zich uiteindelijk in Montana, in de St Peter’s Missie in Sun River, waar hij onderwijzer werd. In 1883 werd hij Amerikaans staatsburger.

De Northwest opstand

Tegen 1884 hadden vele Métis, die uit Manitoba waren verdreven, zich in de Northwest Territories gevestigd. Maar opnieuw daagden Britse Canadezen op, die hen weer verdreven van hun grondgebied. De geschiedenis herhaalde zich. De Métis wensten de officiële erkenning van hun eigendomsrechten, maar de federale regering gaf gewoon "niet thuis" voor wat zij beschouwden als een groep lastige halfbloeden...

De Métis verenigden zich, en vroegen opnieuw aan Riel om hen te vertegenwoordigen tegen deze vijandige federale regering. Riel was er nog steeds van overtuigd dat hij een goddelijke missie had om een eigen natie op te richten voor de Métis, en hij vroeg de regering in Ottawa te willen onderhandelen over de opname van het gebied in de Canadese Confederatie.

Zijn voorwaarden waren precies dezelfde als voordien: grond voor de Métis en erkenning van hun eigendomsrechten, een verantwoordelijk zelfbestuur, en vertegenwoordiging in het Canadese Parlement. De federale regering gaf nochtans geen krimp.

Na oplopende spanningen bij de Métis, richtte Riel in maart 1885 opnieuw een voorlopig bewind op in de Batoche nederzetting. De regering zond onmiddellijk een detachement van de NorthWest Mounted Police om deze nieuwe "Northwest Rebellion" de kop in te drukken, maar een alliantie van Métis en Cree versloeg hen.

Daarop stuurde de Canadese regering massaal troepen naar het gebied, dat nu gemakkelijker bereikbaar was door de aanleg van de nieuwe spoorweg. In mei, en na zeer bloedige gevechten, werd de opstand neergeslagen.

De eliminatie van Louis Riel en de Métis

Riel's medestanders vroegen hem om te vluchten naar de Verenigde Staten, maar in Ottawa werd opnieuw een complot uitgedacht om hem eens en voor altijd uit de weg te ruimen.

Bisschop Taché, zijn oude mentor, werd te goeder trouw geronseld om te onderhandelen met Riel, met de belofte dat deze een volledige amnestie zou krijgen indien hij zich zou willen verantwoorden op een proces. Riel gaf zich derhalve over, en hij bereidde zich voor op dit proces om de onrechtvaardigheden in de gouvernementele relaties met de Métis in de publieke belangstelling te brengen. In juli 1885 vond het proces plaats in Regina, Saskatchewan, maar de beloofde amnestie bleek intussen spoorloos verdwenen te zijn...

Louis Riel proces 4De advocaten die hem waren toegewezen weigerden bovendien over het lot van de Métis te pleiten, en ze verklaarden Riel gewoon krankzinnig. Hij verzette zich heftig tegen hun pleidooi, maar mocht zichzelf niet eens verdedigen of het lot van de Métis bespreken.

De jury vond hem onmiddellijk schuldig aan hoogverraad, gewapende opstand en moord op een "onschuldige" Britse kolonist in Red River, (feiten waarvoor hij eerder amnestie had gekregen...), en veroordeelde hem meteen tot de strop, krankzinnig of niet... Op 16 november 1885 werd hij opgeknoopt.

Eindelijk hadden de Engelse protestantse politiekers de weg vrij en konden de invloedrijke oostelijke financiële kringen, samen met de almachtige Canadian Pacific Railway, hun hebzuchtige jacht op snelle winsten verder zetten.

Bisschop Taché legde heftige publieke verklaringen af over politiek bedrog en verraad, maar werd hiervoor al snel op het matje geroepen door zijn religieuze superieuren, en kreeg een terechtwijzing wegens het publiek maken van zijn standpunten. De Métis, de Frans-katholieke bevolkingsgroep die gedurende bijna 200 jaar de grote meerderheid van de bevolking had uitgemaakt, werden zowat volledig verdreven en uitgeroeid. In 1890 werd het Frans verboden, en zowat alle Franse en katholieke instellingen werden gesloten.

Riel's nalatenschap

Louis Riel grafsteen 5De figuur van Riel wordt op verschillende manieren bekeken, naargelang de bevolkingsgroep.

  • Voor de Britse kolonisten is hij een verraderlijke rebel
  • voor de Franse Canadezen is hij een martelaar, die opkwam voor de rechten van een Franse katholieke minderheid, tussen een meerderheid van protestante Anglofielen
  • voor de Métis is hij een held, een leider, en een deskundig woordvoerder
  • voor de westelijke Canadezen symboliseert hij de weerstand van de kleine man tegen de machtige maar anonieme politieke en economische krachten in Ontario en Québec

Meer recent wordt Riel tevens afgeschilderd als een leider, die in opstand kwam tegen de nog steeds middeleeuwse mentaliteit van de Britse koloniale overheersing.

In zekere zin legde hij de vele tegenstellingen in Canada bloot: Engels tegen Frans, protestant tegen katholiek, blank tegen Indiaan, en oost tegen west!

Video : het proces van Louis Riel

~ ~ ~ ~